Astronomen en zo...


A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

A

Adams, John Couch
Engels sterrenkundige, geboren in Lidcot, Cornwallis 1819, gestorven in Londen 1892
John Couch Adams Tegelijk met, maar onafhankelijk van Le Verrier zocht hij naar de verklaring van de onregelmatige beweging van de planeet Uranus. Zijn berekeningen leverden hem het bewijs van het bestaan van een verder afgelegen planeet, Neptunus, waarvan hij de stand aangaf.
Zijn conclusies (1845) werden niet opgemerkt, zodat Le Verrier (1846) aanvankelijk de eer van de ontdekking genoot. Adams schreef tal van belangrijke werken, o.a. één over de schommeling van de gemiddelde seculaire beweging van de Maan.


Aristarchus
Grieks sterrenkundige, geboren op Samos 310 v.C., gestorven op Samos 210 v.C.
Hij dacht als eerste dat de Aarde om haar as draait en tegelijkertijd rond de Zon wentelt. Om deze mening werd hij van goddeloosheid beschuldigd. Hij dacht ook een methode uit om de afstand van de Aarde tot de Zon en de Maan te berekenen.
Arrest, Heinrich Ludwig von
Duits sterrenkundige, geboren in Berlijn 1822, gestorven in Kopenhagen 1875.
Hij was een leerling van Encke. Tot 1848 was hij verbonden aan de sterrenwacht van Berlijn, waar hij in 1846 actief bijdroeg aan het opsporen van Neptunus, waarvan de positie van te voren was berekend.
Hij ontdekte verscheidene kometen, maar hield zich vooral bezig met de waarneming van nevelvlekken en sterrenhopen. Hij schreef talrijke werken over vraagstukken in verband met de siderale astronomie.

B

Baade, Walter
Amerikaans sterrenkundige, geboren in Schröttinghausen, Westfalen 1893, gestorven in Göttingen 1960
Hij heeft aangetoond dat talrijke melkwegstelsels uit sterren bestaan, zoals de kern van de nevelvlek Andromeda en bewees het bestaan van twee soorten sterrenpopulaties. Hij toonde aan, dat er naast de klassieke Cepheïden nog andere bestaan, hetgeen tot de herziening van de meetmethoden voor de sterrenkundige afstanden leidde en de afmeting van het heelal heeft doen verdubbelen.
Hij ontdekte de asteroïden Ikaros en Hidalgo en schreef bepaalde radiobronnen aan botsende melkwegstelsels toe.
Barrow, Isaac
Engels wiskundige en theoloog, geboren in Londen 1630, gestorven in Londen 1677
Hij was hoogleraar in de wiskunde aan de universiteit van Cambridge en stond in 1669 zijn leerstoel aan zijn leerling Newton af. Aan hem dankt men de oplossing van het theoretische vraagstuk van de beeldvorming in kijkers.
Beer, Wilhelm
Duits sterrenkundige, geboren in Berlijn 1797, gestorven in Berlijn 1850
Hij richtte nabij Berlijn een sterrenwacht op. In samenwerking met Mädler maakte hij de eerste studies van de planeet Mars, die het mogelijk maakten een kaart van deze planeet te tekenen. Van hen is ook een nauwkeurige kaart van het zichtbare deel van de maan bekend, de Mappa Selenographica.
Blaeu, Willem Janszoon
Nederlands cartograaf, drukker en uitgever, geboren in Alkmaar 1571, gestorven in Amsterdam 1638
Hij studeerde op het eiland Hven bij Tycho Brahe astronomie en de kunst van het vervaardigen van kaarten, aardbollen en wiskundige instrumenten. In 1600 ontdekte hij een nieuwe ster in het sterrenbeeld de Zwaan, nu bekend als nova P. Cygnus.
Bohr, Niels
Deens natuurkundige, geboren in Kopenhagen 1885, gestorven in Kopenhagen 1962
Hij was één van de beroemdste theoretici van de vorige eeuw en algemeen bekend om zijn verbetering van de planeetvoorstelling van het atoom van Rutherford door toepassing van de quantumtheorie.
Het atoommodel van Bohr, waarvan de theorie in een artikel in 1913 werd gepubliceerd is terecht vermaard en een groot aantal ontdekkingen berusten op deze voorstelling. In 1922 won hij de Nobelprijs voor natuurkunde.
Van hem komt de opvatting dat deeltjes in beweging en golven twee elkaar aanvullende vormen van een zelfde werkelijkheid zijn.
Boltzmann, Ludwig
Oostenrijks natuurkundige, geboren in Wenen 1844, gestorven in Duino bij Triëst 1906
Hij was één der scheppers van de kinetische gastheorie. In 1868 leverde hij een bewijs van de verdelingswet der moleculesnelheden en verklaarde het abstracte entropiebegrip door dit te verbinden met de leer der waarschijnlijkheid, die hij aldus in 1877 in de thermodynamica invoerde. In 1884 vond hij bij een werk over de straling de wet van J. Stefan terug.
Bondi, Sir Herman
Engels sterrenkundige, geboren in Wenen 1 november 1919
Hij bestudeerde vooral de evolutie van het heelal. Zijn theorie: The Steady-State Theory of the Expanding Universe was een origineel doordachte versie van de 'big-bang'-theorie.
Bradley, James
Engels sterrenkundige, geboren in Sherborne, Gloucestershire 1693, gestorven in Chalford 1762
Hij was opvolger van Halley als koninklijk sterrenkundige en directeur van de sterrenwacht in Greenwich. Hij is vooral bekend geworden door zijn ontdekking van de abberatie van het licht en van de nutatie van de aardas. Hij stelde een formule op voor de straalbreking van het licht en hij berekende de beweging van de satellieten van Jupiter, die hij in tabellen vastlegde. In één van zijn werken worden zijn meridiaanwaarnemingen van de vaste sterren beschreven, wat van zeer groot belang is geweest voor de ontwikkeling van de astronomie. Deze waarnemingen werden door Bessel en Auwers bewerkt.
Brahe, Tycho
Deens sterrenkundige, geboren in Knudstrup 1546, gestorven in Praag 1601
Tycho Brahe. Bij een duel raakte hij een deel van zijn neus kwijt. Hij heeft dit zelf hersteld met goud, zilver en was. Aanvankelijk studeerde hij rechten in Leipzig, later wijdde hij zich geheel aan sterrenkunde. In 1571 vestigde hij zich in het klooster van Herridsvad te Denemarken. In 1572 ontdekte hij een nieuwe ster in Cassiopeia. Zeer bekend werd hij door zijn boek hierover, De nova stella anni 1572.
In 1574 gaf hij op verzoek van koning Frederik II les in astronomie aan de universiteit te Kopenhagen.
Na in 1575 opnieuw Denemarken verlaten te hebben, riep de koning hem al spoedig terug en schonk hem het eiland Ven in de Oresund plus een jaargeld. Hij bouwde daar het kasteel Uraniborg met in de bijgebouwen een drukkerij, een papierfabriek en de sterrenwacht Stjerneborg.
In 1588 werd zijn jaargeld door koning Christiaan IV weer ingetrokken.
In 1597 vertrok Brahe naar Duitsland.
Hij bracht bijzondere verbeteringen aan in de in die tijd geldende opvattingen over de Maan. Hij was de eerste sterrenkundige die rekening hield met de straalbreking en daarvoor een correctietabel bijhield; hij maakte een lijst van 777 sterren. Aan de hand van zijn aantekeningen kon zijn leerling Kepler een nieuwe uitgave samenstellen van de door keizer Rudolph geïnspireerde lijst van 1000 sterren.
Zijn voornaamste werk is Astronomiae instanstae Mechanica (1598).

C

Cassini
Familienaam van Franse sterrenkundigen en geodeten, oorspronkelijk afkomstig uit Italië.
Cassini, César-François
Geboren in Thury 1714, gestorven in Parijs 1784
Zoon van Jacques. Hij kreeg als eerste de titel Directeur de l'Observatoire. Hij werkte aan het vaststellen van de meridiaan van Frankrijk en kreeg in 1774 de opdracht een topografische kaart van Frankrijk te maken, de zgn. Cassinikaart.
Cassini, Jacques
Geboren in Parijs 1677, gestorven in Thury, nabij Beauvais 1756
Zoon van Jean Dominique (Italiaanse naam Giovanni). Hij zette het werk voort van zijn vader en bestudeerde de vorm van de aarde, die hij zich als in de asrichting uitgerekt voorstelde.
Cassini, Jacques Dominique
Geboren in Parijs 1748, gestorven in Thury 1845
Zoon van César-François. Hij voltooide de Cassinikaart, die in 1793 verscheen.
Cassini, Jean Dominique
Geboren in Perinaldo, graafschap Nice 1625, gestorven in Parijs 1712
Jean Dominique Cassini Vanaf 1650 hoogleraar in Bologna, richtte de Parijse Sterrenwacht op (1671) en had daarover ook de leiding.
Hij ontdekte vier Saturnusmanen: Tethys, Dione, Rhea en Iapetus. Tevens ontdekte hij de naar hem genoemde scheiding in de Saturnusringen.
Copernicus, Nicolaus In het Pools Mikolaj Kopernik
Pools sterrenkundige, geboren in Torun 1473, gestorven in Frauenburg 1543
Nicolaus Copernicus Studeerde van 1491 tot 1495 astronomie aan de universiteit van Kraków en in 1496 in Bologna. In tegenstelling tot de destijds heersende mening bewees hij dat niet de Aarde het middelpunt van ons heelal is, maar dat zij met andere planeten rond de Zon draait.
Hij werd in 1503 in Ferrara doctor in het kerkelijk recht en was dus eigenlijk priester. Ook heeft hij geneeskunde en rechten in Padua. Zijn werk (De Revolutionibus orbium coelestium librium VI), al verzameld in 1515, maar pas in 1543 gedrukt, was opgedragen aan paus Paulus III.

D

Dirac, Paul Adrien Maurice
Engels natuurkundige, geboren in Bristol 8 augustus 1902, gestorven in Tallahassee, Florida 20 oktober 1984
Hij is vooral bekend geworden door zijn werk over de theoretische natuurkunde. Hij voerde de relativiteit in de golfmechanica in en was één der grondleggers van de quantummechanica, waarvan hij een statistische verklaring gaf die aan het uitsluitingsbeginsel van Pauli voldeed (verdeling van Fermi-Dirac). Al in 1930, nog vóór de ontdekking van het positieve elektron voorzag hij het bestaan hiervan.
In 1933 ontving hij, samen met de Oostenrijker Schrödinger de Nobelprijs voor natuurkunde.
Dyson, Sir Frank Watson
Engels sterrenkundige, geboren in Ashbey de la Zouch, Leicestershire 1868, gestorven tijdens een zeereis tussen Australié en Engeland 1939
Hij is vooral bekend door zijn werk op het gebied van de zonnefysica. Zijn waarnemingen van het spectrum van de corona en van de chromosfeer van de zon tijdens een eclips werden gepubliceerd in Determination of Wave Lengths from Spectra obtained at the total Eclipses of 1900, 1901 and 1905. Zijn eclipses of the Sun and Moon, die hij samen met Woolley schreef, was lange tijd een standaardwerk.
Dyson, Freeman
Engels natuurkundige, geboren in Crowthorne, Berkshire 15 december 1923
Hij is het bekendst door zijn speculatieve werk op het gebied van de mogelijkheid van buitenaardse beschavingen. In de jaren vijftig voegde hij zich bij het Orion Project, dat probeerde een bemand ruimteschip te bouwen en naar Mars te sturen. Een model werd met succes getest, maar door een verscheidenheid aan technische en milieutechnische reden werd het project afgeblazen. Gedurende lange tijd heeft Dyson de mogelijkheid bestudeerd bewijzen te verkrijgen van intelligente buitenaardse beschavingen, maar hij kan niet anders dan toegeven dat er te weinig bekend is om met enige zekerheid te kunnen stellen dat dit waarschijnlijk is.
Hij heeft diverse boeken geschreven, zoals Disturbing the Universe, Origins of Life en Infinite in all Directions.

E

Eddington, Sir Arthur Stanley
Engels natuur- en sterrenkundige, geboren in Kendal 1882, gestorven in Cambridge 1944
Zijn belangrijkste onderzoekingen betroffen de bewegingen van de sterren en de toepassing van de relativiteitstheorie in de astrofysica. Door bestudering van het stralingsevenwicht van de sterren kon hij hun massa, hun centrale temperatuur en hun inwendige samenstelling meten. Deze in 1916 opgestelde theorie leidde tot belangrijke conclusies, die door proefnemingen werden bevestigd. Hij verrichte ook kosmologische studies en onderzocht de theorieën over het uitdijende heelal. Bij de zonsverduistering van 1919 bewees hij, dat het licht, evenals de stof onderhevig is aan zwaartekracht.
Ehrenfest, Paul
Nederlands natuurkundige van Oostenrijkse afkomst, geboren in Wenen 1880, gestorven in Leiden 1933
Hij volgde in 1912 Lorentz op aan de universiteit van Leiden. Hij leverde belangrijke bijdragen tot de kinetische theorie van de stof en tot de ontwikkeling van de quantumtheorie. Hij is ook bekend door de adiabatenstelling van Ehrenfest.
Einstein, Albert
Duits/Zwitsers/Amerikaans natuurkundige, geboren in Ulm op 14 maart 1879, gestorven in Princeton, New Jersey op 18 april 1955
Albert Einstein Een van de grootste denkers in de geschiedenis. Zijn theorieën over relativiteit leidde tot een geheel andere kijk op tijd, ruimte, materie, energie en zwaartekracht.
Hij was een verlegen en nieuwsgierig kind en vertoonde al vroeg talent op het gebied van wetenschap en wiskunde. Op zijn 22e werd hij Zwitsers staatsburger. Op zijn 26e publiceerde hij 5 onderzoeksrapporten in een belangrijke Duitse wetenschappelijke publicatie. Voor het eerste rapport ontving hij een doctoraat. De volgende 4 publicaties veranderden de kijk van de mensheid op het universum voorgoed.
Wij kennen hem uiteraard van zijn beroemde formule E = mc².
In 1921 ontving hij de Nobelprijs voor de Natuurkunde, al was dit niet voor zijn relativiteitstheoriën, die toen nog steeds controversieel werden gevonden.
Hij was overtuigd pacifist. Toen de nazi's aan de macht kwamen in 1933 emigreerde hij naar de Verenigde Staten, waar hij in 1940 staatsburger werd.
In 1939 ontdekte hij, dat twee Duitse scheikundigen erin waren geslaagd het uranium atoom te splitsen. Enrico Fermi voorspelde dat de kettingreactie hiervan tot enorme energie-hoeveelheden kon leiden. Einstein schreef vervolgens een brief aan President Franklin D. Roosevelt met de waarschuwing, dat Duitsland heel goed in staat zou zijn atoombommen te ontwerpen met deze kennis. Hieruit kwam het Manhattan Project voort, die de eerste twee atoombommen heeft ontwikkeld in 1945.
Encke, Johann Franz
Duits sterrenkundige, geboren in Hamburg 1791, gestorven in Spandau 1865
Hij was directeur van de Koninklijke Sterrenwacht te Berlijn en schreef talrijke werken over sterrenkunde. Hij werd beroemd door zijn studies over kometen, in het bijzonder over de periodieke komeet die zijn naam draagt.

F

Fermi, Enrico
Italiaans natuurkundige, geboren in Rome 1901, gestorven in Chicago 1954
Hij hield zich vooral met de atoomfysica bezig. Samen met P. Dirac ontwierp hij in 1927 een statistiek die op het uitsluitingsbeginsel van Pauli is gebaseerd en toepasselijk is op elektronen. Vanaf 1932 legde hij zich toe op de kernfysica en verrichtte daarin baanbrekend werk.
In 1938 kreeg hij de Nobelprijs voor de natuurkunde. Hij hield zich met het proefondervindelijke vraagstuk van de kettingreactie bezig en maakte in 1942 de eerste uraanreactor met grafiet te Chicago.
Fizeau, Armand Hippolyte Louis
Frans natuurkundige, geboren in Parijs 1819, gestorven in La Ferté-sous-Jouarre 1896
Hij vond een methode uit ter bepaling van de lichtsnelheid door gebruik te maken van een draaiend tandwiel.
Fitzgerald, George Francis
Iers natuurkundige, geboren in Dublin 1851, gestorven in Dublin 1901
Om de negatieve uitslag van de proef van Michelson te verklaren stelde hij de beroemde hypothese op van de verkorting van voorwerpen in beweging, die ook door Lorentz was voorgesteld. Deze verklaring vond later haar toepassing in de relativiteitstheorie.
Fraunhofer, Joseph von
Duits natuurkundige en opticus, geboren in Straubing, Beieren 1787, gestorven in München 1826
Hij vond de spectroscoop uit en ontdekte daarmee de naar hem genoemde lijnen van het zonnespectrum.
Rond 1822 bedacht hij het gebruik van roosters, begon met de ontleding van het licht van de belangrijkste natuurlijke en kunstmatige bronnen en stelde een eerste spectrumclassificatie op van de sterren.

G

Galilei, Galileo
Italiaans natuur- en sterrenkundige en filosoof, geboren in Pisa 1564, gestorven in Arcetri bij Florence 1642
Galileo Galilei Hij is als de grondlegger van de proefondervindelijke methode te beschouwen; hij verbond de inductieve redenering, zoals de Engelsman Gilbert die toepaste met de wiskundige deductie en schiep aldus de sedertdien algemeen gevolgde methode bij natuurkundig onderzoek. Hij is o.m. de grondlegger van de dynamica.
In 1602 ontdekte hij aan de hand van zijn proeven met het hellende vlak de wetten van de vrije val.
In zijn belangrijkste werk Discorsi e dimostrazioni matematiche intorno a due nuove scienze attenenti alla meccanica e i movimenti locali bewees hij in 1638 dat projectielen zich in de ruimte volgens parabolen bewegen en gaf hij ook het beginsel van de traagheid en de samenstelling van de snelheden aan. Hij schreef in hetzelfde werk de verschillen in toonhoogte van de klanken aan hun frequentie toe, beschreef de intervallen door de verhouding van de frequenties, onderzocht trillende snaren en resonantie en toonde de staande golven aan. Hij stelde de wetten van de communicerende vaten op en bedacht de hydrostatische balans.
Op optisch gebied schijnt hij omstreeks 1612 de eerste microscoop te hebben gebouwd. Toen hij in 1609 in Venetië was maakte hij een kijker met een divergerend oculair volgens de modellen die in Holland geconstrueerd werden en begon hij met een studie van de hemellichamen. Zijn eerste observaties hadden betrekking op de Maan, waarvan hij de hoogte van de bergen mat en de libraties waarnam. Vervolgens ontdekte/herontdekte hij de manen van Jupiter, de ring van Saturnus, de vlekken en aswenteling van de Zon, de schijngestalten van Venus enz., nieuwigheden die alle de reeds bestaande vermoedens ten gunste van het stelsel van Copernicus versterkten en het stelsel van Ptolemeus ondermijnden.
Al spoedig werd hij bij de H. Stoel aangeklaagd. De door hem onderwezen stellingen van Copernicus waren vroeger door paus Paulus III aanvaard; de meeste Europese geleerden hielden zich aan Aristoteles. De rechters te Rome verklaarden het stelsel ongerijmd en tegelijkertijd ketters. Galilei kreeg bevel zich van het onderwijzen ervan te onthouden. In 1632 publiceerde hij een bescheiden verdediging van het nieuwe stelsel, Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo, Ptolemaico e Copernico. Het werk werd naar de Inquisitie verwezen en de 70-jarige Galilei moest voor de rechtbank verschijnen. (1633) Het geding duurde 20 dagen en hij werd veroordeeld zijn leer af te zweren. Dat hij door foltering werd gedwongen ze af te zweren en daarna gezegd zou hebben: "En toch beweegt zij." is legendarisch. In 1637 werd hij blind.
Galle, Johann Gottfried
Duits sterrenkundige, geboren in Pabsthaus, Pruisen 1812, gestorven in Potsdam 1910
Hij werkte bij de sterrenwacht van Berlijn onder leiding van Encke. In drie maanden tijd ontdekte hij drie kometen en op 23 september 1846 ontdekte hij (met medewerking van Heinrich Louis d'Arrest) de planeet sindsdien bekend als Neptunus, waarvan het bestaan al door berekeningen van Adams en Le Verrier was aangetoond.
Alhoewel Galle als eerste Neptunus waarnam worden Adams (die de eerste berekeningen maakte) en Le Verrier als de ontdekkers beschouwd.
Hij vond een nieuwe methode voor de bepaling van de zonneparallax door vergelijkende waarneming van kleine planeten zowel in het noordelijk als in het zuidelijk halfrond.
Gassendi eigenlijk Pierre Gassend
Frans wijsgeer en natuurkundige, geboren in Champtercier bij Digne 1592, gestorven in Parijs 1655
Hij werd in 1617 tot priester gewijd en in datzelfde jaar tot hoogleraar aan de universiteit van Aix benoemd. (1617 - 1623) Van 1645 - 1648 was hij hoogleraar in de wiskunde aan het Collège de France te Parijs. In zijn De vita et moribus Epicuri (1647) en zijn Syntagma Philosiphiae Epicuri (1659) probeerde hij de atoomtheorie van die tijd in overeenstemming te brengen met de christelijke opvattingen en verdedigde hij de kerkelijke moraal.
Op wetenschappelijk gebied verrichtte hij verscheidene sterrenkundige waarnemingen over Mercurius en de manen van Jupiter.
Hij heeft o.m. invloed gehad op Newton en Diderot.
Gold, Thomas
Brits-Amerikaans Natuurkundige, geboren in Wenen 1920
Hij is bekend om zijn theorie dat de maanzeeën niet met lava maar met stof zouden zijn gevuld. Afzonderlijke deeltjes stof zouden electrisch geladen worden en als sprinkhanen de helling afspringen en uiteindelijk in de maanzee een kilometers dikke laag vormen.

H

Hale, George
Amerikaans sterrenkundige, geboren in Chicago 1868, gestorven in Pasadena, California 1938
George Hale Hij was gespecialiseerd in de studie naar de Zon en hij vond de spectroheliograaf (1891) en de spectrohelioscoop (1929) uit, waarmee de zonne-atmosfeer kan worden onderzocht. Hij was oprichter en directeur van de sterrenwachten van Kenwood, Yerkes en Mount Wilson én van het zonne-observatorium van Pasadena, dat later zijn naam kreeg. Hij toonde in de zon het bestaan aan van een algemeen tweepolig magnetisch veld en stelde de theorie op van de beweging van de zonnevlekken. (1908)
Halley, Edmund
Engels sterrenkundige, geboren in Haggerston, Londen 1656, gestorven in Greenwich 1742
Edmund Halley Met het doel de zuidelijke sterrenhemel te zien scheepte hij in 1676 in naar St. Helena, waar hij een overgang van Mercurius voorbij de zon waarnam en de eerste sterrencatalogus van het zuidelijk halfrond samenstelde, die na zijn terugkeer in Engeland werd uitgegeven onder de titel Catalogus Stellarum Australium. (1679) In 1682 nam hij de komeet waar, die naar hem werd genoemd, berekende haar baan en kondigde haar terugkeer aan tegen het einde van 1758 of het begin van 1759. Zodoende was hij de eerste die de terugkeer naar het perihelium voorspelde van de periodieke kometen.
Zijn belangrijkste werk Synopsis astronomiae cometicae verscheen in 1705, waarin hij zijn theorie van de kometen uiteenzette.
In 1718 bewees hij de eigenbeweging van de sterren, door aan te tonen dat de plaats van bepaalde sterren sedert Ptolemeus was veranderd.
In de natuurkunde vond hij een methode voor de barometrische hoogtebepaling uit. (1686)
Hawking, Stephen
Brits natuurkundige, geboren in Oxford, Engeland op 8 januari 1942 (precies 300 jaar na de dood van Galilei)
Stephen Hawking Hoogleraar in de theoretische natuurkunde.
Een van de meest bewonderde en briljante geleerden van de 20e eeuw. Hij werd beroemd na het verschijnen van zijn boek: A Brief History of Time: From the Big Bang to Black Holes, een bestseller uit 1988.
Hij is gespecialiseerd in de studie naar zwarte gaten: overblijfselen van ingestorte reusachtige sterren.
Hij is opgegroeid in Londen en heeft gestudeerd aan de Oxford University vanaf 1959. In 1962 ging hij studeren aan de Cambridge University en rond deze tijd kreeg hij Lou Ehrig's Disease (amyotrophic lateral sclerosis) en belandde hij in een gemotoriseerde rolstoel. Nauwelijks in staat tot schrijven of praten ging hij voort met zijn doctoraal examen, welke hij behaalde in 1966.
In 1993 publiceerde hij een serie essays, genaamd: Black Holes and Baby Universes and other essays.
Hij heeft een gastrolletje gespeeld in Star Trek, The Next Generation: Descent (part I) waarin hij op het holodek een potje aan het pokeren was met Einstein, Newton en Data. Dit was aan het eind van seizoen 1992/93.
Herschel, Caroline
Geboren in Hannover 1750, gestorven in Hannover 1848
Samen met haar broer, Sir William Herschel, stelde zij een sterrencatalogus samen, die in 1798 werd uitgegeven.
Na de dood van haar broer (1822) keerde zij naar Hannover terug en voltooide de catalogus van nevelvlekken en sterrengroepen, die sir William had waargenomen.
Herschel, Sir John
Engels sterrenkundige, zoon van Sir William Herschel, geboren in Slough, Buckinghamshire 1792, gestorven in Collingwood, Kent 1871
Hij verbeterde de door zijn vader bedachte methode voor de schatting van de grootte van de sterren. Hij bestudeerde ook dubbelsterren en deed samen met sir James South een reeks waarnemingen. In 1825 begon hij met het opstellen van een catalogus van 2306 nevelvlekken, waarvan hij er 525 zelf ontdekt had.
Na zijn reis naar Kaap de Goede Hoop, gaf hij 2595 dubbelsterren op in de zuidelijke sterrenhemel en werkte hij een methode uit om hun werkelijke baan in de ruimte te berekenen.
Herschel, Sir William
Engels sterrenkundige van Duitse afkomst, Geboren in Hannover 1738, gestorven in Slough, Buckinghamshire 1822
Sir William Herschel Hij vervaardigde een grote telescoop en ontdekte in 1781 Uranus, in 1787 twee manen van Uranus (Titania en Oberon) en in 1789 twee manen van Saturnus (Mimas en Enceladus). Hij berekende de snelheid en de richting van de verschuivingsbeweging van het zonnestelsel door de ruimte en toonde aan dat de Zon zich naar één punt, de apex, beweegt dat in het sterrenbeeld Hercules gelegen is. Als eerste probeerde hij de sterren te tellen met behulp van de beroemde, door hemzelf ontworpen maten en hij stelde een lang klassiek gebleven schema op van de vorm van de Melkweg, waarin hij waarschijnlijk de door de Zon ingenomen plaats aanduidde.
Zijn grootste faam dankt hij aan zijn studie naar de dubbelsterren.
Hipparchos
Grieks sterrenkundige, Rhodos, 2e eeuw v.C.
Hij moet worden beschouwd als een van de grootste geleerden van de Alexandrijnse tijd. Om de veranderingen van de schijnbare middellijn van de Zon en de Maan te meten, vond hij een bijzondere diopterliniaal uit, die een aanzienlijke verbetering betekende van het instrument van Archimedes en die ook nog door Ptolemeus werd gebruikt. Hij voerde in Griekenland de verdeling van de cirkel van 360 graden in, een stelsel dat toen alleen in Babylonië werd gebruikt.
Hij stelde tafels op die de stand van de Zon op elke dag van talrijke jaren aanduidden.
Hij stelde vast, dat de Zon in haar jaarlijkse beweging iets meer tijd nodig had om op hetzelfde punt van de dierenriem terug te komen dan om van de ene lente tot de andere op de evenaar terug te keren: hij gaf de juiste verklaring van het verschijnsel door een jaarlijkse verplaatsing van de nachteveningspunten (snijpunten van de ecliptica met de evenaar), een verplaatsing die de naam precessie van de nachteveningen heeft gekregen. Hij omschreef nauwkeurig de stand van ongeveer 800 sterren en kende aan elke ster naar gelang van de lichtsterkte een bepaalde grootte toe.
Hoyle, Sir Fred
Brits wis- en sterrenkundige, geboren in Bingley, Yorkshire 24 juni 1915, gestorven in Bournemouth, Hampshire 20 augustus 2001
Bedenker van de naam Big Bang. Werkte samen met Thomas Gold en Hermann Bondi aan de controversiële steady-state-theory uit 1948, welke inhoudt dat het universum uitdijt én dat materie voortdurend wordt geschapen om de gemiddelde dichtheid van materie in de ruimte constant te houden.
Werken van zijn hand zijn: Frontiers of Astronomy (1955) en Astronomy and Cosmology (1975).
Hij is ook bekend als SF-schrijver.
Hubble, Edwin
Amerikaans sterrenkundige, geboren in Marshfield, Missouri op 20 november 1889, gestorven San Marino, Californië op 28 september 1953
Edwin Hubble Hij veranderde onze kijk op het universum. In 1929 toonde hij aan dat melkwegstelsels van ons af bewegen met een snelheid in verhouding tot hun afstand. De verklaring is eenvoudig maar revolutionair: Het universum dijt uit.
In de jaren 20 van deze eeuw speelde hij een sleutelrol in het verklaren van wat melkwegstelsels zijn. Het was bekend dat sommige spiraalnevels (wazige lichtnevels aan de nachthemel) individuele sterren bevatten, maar men was het er niet met elkaar over eens of deze relatief kleine verzamelingen sterren waren binnen ons eigen melkwegstelsel of dat het aparte melkwegstelsels waren, even groot als de onze maar veel verder weg. In 1924 mat Hubble de afstand tot de Andromeda-nevel en toonde aan dat het ongeveer 100.000 keer verder weg staat als de dichtstbijzijnde sterren.
Zijn naam leeft voort in de beste telescoop die we hebben, The Hubble Space Telescope. Het werk dat Hubble begon, nl. het in kaart brengen van het universum wordt door deze telescoop voortgezet. De HST heeft al vele prachtige foto's naar de Aarde gezonden, waarvan er vele op het web zijn te bewonderen.
Huygens, Christiaan
Nederlands wis-, natuur- en sterrenkundige, geboren in Den Haag 1629, gestorven in Den Haag 1695
Christiaan Huygens Hij bedacht het negatief oculair van sterrenkundige kijker, wat veel beter was dan het positief oculair van Kepler. Die verbetering maakte de ontdekking mogelijk van de ring van Saturnus en diens eerste maan (Titan, 1655), van de donkere vlekken van Jupiter en van de nevelvlek van Orion. (1656)
Hij was de eerste die stelde dat sterren andere, ver verwijderde zonnen zijn, die naar alle waarschijnlijkheid door mogelijk bewoonde planeten worden begeleid.
Ook als wiskundige en natuurkundige heeft hij bijzonder belangrijk werk verricht. Door zijn veelzijdigheid staat hij naast Galilei. Op het gebied van de mechanica bereidde hij het werk van Newton voor, terwijl hij die overtrof met zijn theorie van het licht, zoals aan het eind van de strijd tussen de golftheorie van Huygens en de emissietheorie van Newton is gebleken.

I

J

K

Kepler, Johannes
Duits sterrenkundige, geboren in Württemburg (nabij Weil) 1571, gestorven in Regensburg 1630
Johannes Kepler Na een moeilijke jeugd studeerde hij kostenloos aan het seminarie van Adelberg (1584) en Tübingen (1589), waar één van de meest hartstochtelijke verdedigers van Copernicus, Mästlin, hem inwijdde in de sterrenkunde.
Hij werd wiskundeleraar te Graz tot hij omstreeks 1600 bij godsdienstige vervolgingen werd verjaagd.
Hij vluchtte naar Praag, waar hij volgeling en medewerker van de Deense Tycho Brahe werd. In 1601 volgde hij Brahe op als sterrenkundige van keizer Rudolf II en vervolgens van keizer Matthias, die hem tot wiskundeleraar in Linz benoemde.
Op aandringen van Wallenstein vestigde hij zich in Ulm.
Hij was een overtuigd partijhanger van het stelsel van Copernicus (het heliocentrische stelsel). In zijn eerste werk (Prodomus dissertationum cosmagraphicarum (1596)) probeerde hij, zonder succes, de kracht te bepalen die de planeten om de Zon houdt.
Maar na een groot aantal waarnemingen kon hij in 1609 in zijn werk Astronomia Nova de eerste van de twee wetten van Kepler vastleggen, die hem onsterfelijk maakten. In 1619 bevestigde hij zijn derde wet in Harmonices mundi.
Kepler begon dan met het opstellen van zijn Rudolfinische tafels (1627) van de zo nauwkeurig mogelijk bepaalde planeetstanden. Dit vereiste reusachtige berekeningen, die gelukkig enigszins werden ingekort door toepassing van de ontdekking van logaritmen.
Op het einde van zijn leven voorspelde Kepler dat de planeet Mercurius in 1631 tussen Zon en Aarde zou passeren en haar schaduw als een zwarte punt op de zonneschijf te zien zou zijn.
De door Gassendi gedane waarneming bevestigde deze voorspelling.
Kuiper, Gerard
Nederlands-Amerikaans astronoom (1905-1973)

L

Le Verrier, Urbain Jean Joseph
Frans astronoom, 1811 - 1877
Hij voorspelde de positie van Neptunus aan de hand van de storingen in de baan van Uranus. Op basis van zijn voorspelling ontdekte Galle Neptunus. De Brit Adams had een paar maanden eerder dezelfde voorspelling gedaan.
Lindblad, Bertil
Zweeds sterrenkundige, geboren in Örebro 1895, gestorven in Stockholm 1965
Hij gaf talrijke geschriften uit over de straling en het spectrum van de Zon en de sterren én over de afstanden en bewegingen van de hemellichamen. In 1927 bepaalde hij, tegelijk met Oort, de belangrijkste kenmerken van de wentelende beweging van de Melkweg.
Lorentz, Hendrik Antoon
Nederlands wis- en natuurkundige, geboren in Arnhem 18 juli 1853, gestorven in Haarlem 4 februari 1928
Hendrik Antoon Lorentz Hij verfijnde Maxwell's electromagnetische theorie in zijn doctoraal-thesis Over de Theorie der Terugkaatsing en der Breking van het Licht gepresenteerd in 1875.
Voordat het bestaan van elektronen was bewezen, veronderstelde Lorentz dat lichtgolven werden veroorzaakt door oscillatie van een electrische lading in het atoom. Hij ontwikkelde deze wiskundige theorie en ontving hiervoor in 1902 de Nobelprijs samen met Pieter Zeeman, een student van Lorentz.
Hij is ook beroemd om zijn werk aan de Lorentzcontractie, welke een inkrimping is in de lengte van een voorwerp met relativistische snelheid. Lorentz' transformaties, die hij in 1904 introduceerde, vormden de basis voor Einsteins speciale relativiteitstheorie.


Lowell, Percival
Percival Lowell Amerikaans sterrenkundige, geboren in Boston 1855, gestorven in Flagstaff, Arizona 1916
Hij werd bekend door zijn studies van Mars, maar vooral door publicaties over het bestaan van kanalen op deze planeet. Hij stichtte in 1894 een eigen sterrenwacht nabij Flagstaff. Hij kwam een planeet op het spoor voorbij Neptunus, waarvan hij de waarschijnlijke baan bepaalde. 14 jaar na zijn overlijden ontdekte in 1930 de sterrenkundige C.W. Tombaugh inderdaad op die plaats de planeet Pluto.

M

Marius, Simon Latijnse naam voor Simon Mair of Mayr of Mayer
Duits sterrenkundige, geboren in Gunzenhausen, Beieren 1573, gestorven in Öttingen 1624
In 1610, nauwelijks enkele dagen na de ontdekking van Galilei en geheel onafhankelijk van hem, nam hij de 4 manen van Jupiter waar.
In 1612 nam hij de Andromedanevel als eerste door een telescoop waar.
Maxwell, James Clerk
Schots natuurkundige, geboren in Edinburgh 1831, gestorven in Cambridge 1879
Hij heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de gastheorie door zijn studie over de verdeling der snelheden van moleculen. (Boltzmannverdeling)
In 1860 toonde hij aan dat de gemiddelde kinetische energie van moleculen bij een zelfde temperatuur onafhankelijk van aard is. Zijn belangrijkste werk is zijn electromagnetische lichttheorie (1865), afgeleid van de gelijke voortplantingssnelheid van het licht en van een electromagnetische storing.
Hij toonde ook aan dat de verhouding van de electrische eeneheden in de twee absolute stelsels gelijk is aan de lichtsnelheid.
In 1873 gaf hij de algemene vergelijkingen van het electromagnetisch veld. (Theorie van Maxwell)
Verder vond hij nog de verklaring voor de radiometer van Crookes en ontdekte hij de magnetostrictie.
Michelson, Albert
Amerikaans natuurkundige, geboren in Strzelno, Polen 1852, gestorven in Pasadena, California 1931
Hij vond een zeer gevoelige interferometer uit, die naar hem is genoemd, waarmee hij diverse zeer nauwkeurige metingen uitvoerde van de lichtsnelheid in de lucht, het water en andere vloeistoffen., zowel in rust als in beweging. Hij bedacht de beroemde metingen, die hij met Morley in 1881 te Berlijn uitvoerde en in 1887 te Cleveland herhaalde om een mogelijke verplaatsing van de Aarde ten opzichte van de ruimte aan te tonen door de relatieve lichtsnelheden in verschillende richtingen te vergelijken. De lang onverklaard gebleven negatieve uitslag van zijn proefnemingen heeft de basis gevormd voor Einsteins relativiteitstheorie. In 1907 ontving hij de Nobelprijs voor natuurkunde.
Morley, Edward Williams
Amerikaans natuur- en scheikundige, geboren in Newark, New Jersey 1838, gestorven in Hartford, Connecticut 1923
Hij verrichtte onderzoekingen over zuurstof in de dampkring en over de samenstelling van water door gewichtssynthese. Hij is vooral bekend als medewerker van Albert Michelson.

N

Newton, Sir Isaac
Engels wis- en natuurkundige en astronoom, geboren in Woolsthorpe, Lincolnshire 1642, gestorven in Kensington, Middlesex 1727
Sir Isaac Newton Vanaf 1660 studeerde Newton aan het Trinity College te Cambridge, waar hij de aandacht trok van Barrow. Wegens een pestepidemie verbleef hij van 1665 tot 1667 in Woolsthorpe. In deze periode legde hij de basis voor zijn ontdekkingen: de infinitesimaalrekening, de samenstelling van wit licht en de gravitatietheorie. In 1668 bouwde hij zijn spiegeltelescoop. In 1669 volgde hij Barrow op als hoogleraar.
In zijn lessen vulde hij o.a. de verklaring van Descartes over de regenboog aan.
In 1672 werd zijn theorie over de samenstelling van wit licht gepubliceerd in Transactions.
Zijn waarnemingen over de door Grimaldi ontdekte buiging werden pas in 1704 in de eerste uitgave van zijn Opticks, or a treatise on the reflexion, refraction, inflection and colours of light opgenomen. Op aandringen van Halley publiceerde hij in 1687 zijn Philosophiae naturalis principia mathematica (De wiskundige grondbeginselen van de natuurfilosofie).
Lord Halifax, zijn leerling, liet hem in 1695 tot inspecteur van de koninklijke Munt benoemen; in 1669 werd hij daarvan directeur. In 1703 werd hij voorzitter van de Royal Society, dit bleef hij tot aan zijn dood.

O

Oort, Jan Hendrik
Nederlands sterrenkundige, geboren in Franeker 1900, gestorven in Leiden 1992
Hij was één van de belangrijkste onderzoekers van de 20e eeuw naar de aard van het Melkwegstelsel.
Hij bevestigde in 1927 de theorie (1925) van de Zweed Bertil Lindblad dat de Melkweg in zijn eigen vlak rond het centrum van het sterrenstelsel draait.
Rond 1935 ontdekte hij, dat de zon zich 30000 lichtjaar vanaf het centrum van het sterrenstelsel bevindt en er 225 miljoen jaar over doet om er een baan omheen af te leggen.
In 1950 kwam hij met de theorie dat kometen afkomstig zijn van een grote wolk van kleine lichamen die rond de zon draaien op een afstand van ongeveer 1 lichtjaar en dat de nadering van andere sterren in de richting van deze wolk de baan van sommige kometen verandert, zodat ze vlak langs de zon passeren.
Het bestaan van dit verschijnsel, de Oortwolk genoemd, werd in de loop van de tijd door de meeste sterrenkundigen geaccepteerd.

P

Planck, Max Karl Ernst Ludwig
0 Duits natuurkundige, geboren in Kiel 1858, gestorven in Göttingen 1947
Na zijn onderzoekingen over de straling van het zwarte lichaam stelde hij in 1900 zijn hypothese over de discontinuïteit van de energie op en voerde hij de quantums in. Met deze theorie legde hij de grondslag voor de quantummechanica, de basis van de gehele moderne natuurkunde.
In 1918 ontving hij de Nobelprijs voor natuurkunde.
Ptolemeus, Klaudios ook Ptolemaius
Grieks wis-, aardrijks- en sterrenkundige, geboren in (waarschijnlijk) Ptolemaïs Hermaioe 90, gestorven in Canopus ca. 168
Klaudios Ptolemeus Waarschijnlijk heeft hij zijn hele leven in Alexandrië gewoond. Zijn uitgebreide werken hebben betrekking op sterrenkunde, wiskunde, chronologie, optica, aardrijkskunde en muziek, kortom: een veelzijdig mens. Zijn belangrijkste boek is Mathematike syntaxis, beter bekend als Almagest.
Ptolemeus heeft diverse astronomische apparaten geconstrueerd, zoals het astrolabium en hemelglobes.

Q

R

S

Schiaparelli, Giovanni Virginio
Italiaans sterrenkundige, geboren in 1835, gestorven in 1910
Giovanni Schiaparelli Hij was de ontdekker van de beroemde kanalen op Mars. Helaas is door een verkeerde vertaling van het Italiaanse woord "canali" jarenlang het wijdverbreide misverstand ontstaan, dat de kanalen kunstmatig waren en er dus intelligent leven op Mars zou zijn.
Schiaparelli bestudeerde ook kometen en hoe deze meteoren-regens veroorzaakten.


Sitter, Willem de
Nederlands wiskundige, geboren in Sneek 6 mei 1872, gestorven in Leiden 20 november 1934
In 1913 leverde hij, gebaseerd op observaties van dubbelsterren , het bewijs dat de snelheid van het licht onafhankelijk is van de snelheid van de bron.
In 1916 correspondeerde hij met Ehrenfest en veronderstelde hij dat een vierdimensionele ruimtetijd zou passen in de kosmologische modellen gebaseerd op algemene relativiteit. Hij publiceerde in 1916-17 een serie werken over de astronomische gevolgen van Einsteins algemene theorie met betrekking tot de relativiteit. Zijn werk leidde rechtstreeks naar Eddingtons expeditie in 1919 naar de zwaartekracht-afbuiging van lichtstralen die vlak langs de Zon gingen, resultaten die (toen) alleen waargenomen konden worden tijdens een zonsverduistering. De Sitter hield, in tegenstelling tot Einstein, vol, dat relativiteit feitelijk inhoudt, dat het universum uitdijt, theoretische resultaten, die later werden geverifieerd en geaccepteerd door Einstein.
In 1932 publiceerden de Sitter en Einstein een gezamenlijk werk, waarin zij het Einstein-de Sitter-model van het universum introduceerden. Zij beargumenteerden hierin het bestaan van grote hoeveelheden materie die geen licht uitstralen en nog niet waren ontdekt. Deze materie, nu "donkere materie" genoemd is later aangetoond door het observeren van zwaartekracht-effecten. Donkere materie is nog steeds een groot mysterie maar is onderwerp van vele grootschalige onderzoeken.

T

Tombaugh, Clyde William
Amerikaans sterrenkundige, geboren in Streator, Illinois 1906, gestorven in Las Cruces, New Mexico 1997
Clyde Tombaugh Na een systematische speurtocht ontdekte hij in 1930 de planeet Pluto. Hij heeft ook diverse sterrenclusters en melkwegstelsels ontdekt, bestudeerde de verdeling van nevels buiten ons Melkwegstelsel en observeerde de oppervlakten van Mars, Venus, Jupiter, Saturnus en de Maan.
Hij heeft diverse boeken gepubliceerd, waaronder The Search for Small Natural Earth Satellites (1959) en Out of Darkness: The Planet Pluto (1980) in samenwerking met Patrick Moore.

U

V

W

X

Y

Z

Zeeman, Pieter
Nederlands wis- en natuurkundige, geboren in Zonnemaire, Zeeland 1865, gestorven in Amsterdam 1943
In 1896 ontdekte hij het Zeeman-effect. Deze ontdekking heeft tot zeer vruchtbare ontwikkelingen in de optica en de astrofysica geleid en was voor de quantumtheorie en de quantummechanica van groot belang.
Hij deelde in 1902 de Nobelprijs voor natuurkunde met Lorentz, met wiens werk over atomische structuur hij had geëxperimenteerd en aldus het effect van een sterk magnetisch veld op de oscillaties had aangetoond door het meten van de verandering voortgebracht in de golflengte van het licht.

Versie 1.0.4 - © 2001 Peter van der Wijst.